با شروع عملیات کربلای 4، در سوم دی 1365، تنها 24ساعت بعد مشخص شد که عملیات لو رفته، و ناگزیر دستور توقف عملیات از سوي فرمانده وقت سپاه پاسداران صادر شد.
در واقع با توجه به افشاي عمليات بر اساس اطلاعاتي كه آمريكا به عراق داده بود و استفاده عراق از تجارب عملياتي فاو، امكان پيروزي در عمليات از ميان رفت.
شايد به همين دليل هم بود كه بنا به گزارشي كه همان زمان خبرگزاري فرانسه منتشر كرد، بعثيها بلافاصله از ايالات متحده بهدليل واگذاري اطلاعات اساسي به اين كشور براي مقابله با تهاجم ايران تشكر كردند.
نظر به 6ماه تلاش و سرمايهگذاري و با توجه به سردادن شعار تعيين سرنوشت جنگ، سرانجام عمليات كربلاي4 وضعيت دشواري را فراروي مسئولين سياسي و اقتصادي كشور و همچنين فرماندهان نظامي قرار داد.
عراقيها كه پس از فاو(والفجر8) و ناكامي در راهبرد موسوم به دفاع متحرك، با وضعيت نامطلوبي روبهرو شده بودند، مجدداً اعتماد به نفس خود را بازيافتند و حاميان عراق نيز در مورد توانايي اين كشور براي مقاومت در برابر حملات ايران و دفاع از مراكز دفاعي تا اندازهاي اميدوار شدند.
عراق هم تحت شرایط جدید درصدد حمله به فاو و بازپس گیری آن بر آمد تا اوضاع سیاسی-نظامي را به نفع خود تغییر دهد، لذا حفظ برتری سیاسی- نظاميجنگ و مقابله با هرگونه رکود در جبهههای نبرد، ایجاب ميکرد که عملیات نظامي ديگري پس از كربلاي4 و با هدف کسب پیروزی ادامه یابد؛ بنابراین عملیات جدیدی طرحریزی شد.
در چنين موقعيت دشواري نيروهاي بسيجي نيز بهدليل اتمام مأموريتشان در حال بازگشت به خانههاي خود بودند. تحقق اين امر ميتوانست ايران را در برابر حملات زميني احتمالي عراق كاملاً آسيبپذير نمايد، ضمن اينكه امكان اجراي عمليات جديد نيز از ميان ميرفت.
با اين وجود مجدداً تمامي طرحهاي عملياتي مورد بازبيني قرار گرفت و سرانجام منطقه شلمچه و شرق بصره به موجب موفقيت لشكر19فجر و تيپ57حضرت ابوالفضل عليه السلام در اين محور در عمليات نيمهتمام كربلاي4، مورد توجه فرماندهي سپاه قرار گرفت.
در واقع گزارش عملكرد يگانهاي يادشده در كربلاي4 و پيشروي اين 2يگان در جهت خلاف آرايش دشمن، از شمال به جنوب، نطفه طرحريزي عمليات كربلاي5 را در ذهن فرماندهان به وجود آورد.
منطقه عموميشرق بصره، نظر به اهمیت سیاسی و نظاميآن، همواره جایگاه قابل توجهی در اندیشه طراحان نظاميداشته است؛ دشمن با توجه به اهمیت منطقه، زمین شرق بصره را مسلح به انواع موانع و استحکامات کرده بود و با رها کردن آب در این منطقه، انجام هرگونه عملیاتی را غیر ممکن ساخته و فضای امنی را برای خود ایجاد کرده بود تا بتواند حرکت هر نیروی مهاجم را قبل از دستیابی به خط مقدم خود سرکوب کند.
لذا ارزشمندترین منطقه موجود، شلمچه بود كه دشمن در آن مستحكمترین مواضع و موانع را داشت؛ بهطوری كه عبور از آنها غیرممكن مینمود و با توجه به اصول نظاميشناخته شده و محاسبات كمی، ضریب موفقیت بسیار ناچیز بود و بالطبع تضمین پیروزی از سوی فرماندهان عملیات را غیرممكن میساخت؛ لیكن ضرورت غیرقابل انكار ادامه جنگ در آن موقعیت و لزوم تسریع در تصمیمگیری پس از عملیات كربلا-4 سبب شد كه صرفاً برای انجام تكلیف و با امید به نصرت الهی، تمامينیروهای خودی اعم از رزمنده و فرمانده برای عملیات بزرگ كربلا-5 آماده شوند.
معالوصف كمتر از 2هفته پس از توقف عمليات كربلاي4 در روزهاي آغازين ديماه سال 1365، سپاه پاسداران عمليات كربلاي5 را در ساعت 2بامداد 19ديماه سال 1365 در منطقه شرق بصره آغاز كرد. تأخير در واكنش دشمن نشاندهنده حضور نيروهاي عراقي در منطقه فاو و آمادگي آنها براي حمله به فاو و بازپسگيري آن بود.